اسرار کاوش

قلعه لاسگِرد یا دژ لاسگِرد یکی از قلعه‌های بسیار معروف سمنان است که با خشت‌های خام بسیار بزرگ بنا شده است. محمدحسن‌ خان صنیع‌الدوله درباره این قلعه می‌نویسد:

«… این قلعه 6 برج دارد و هر برج دارای شش اتاق است. گرداگرد این تل، خانه‌های یک طبقه به تفاریق ساخته‌اند و از دور تل، تیرها به میان آن دوانیده و روی تیرها را پوشانیده و کوچه مصنوعی درست کرده و عبور سکنه از روی این تیرهاست».

لرد کرزن انگلیسی که در سال 1891 میلادی (1270 خورشیدی) از قلعه مذکور دیدن کرده و در کتاب ایران و قضیه ایران نوشته است:

«در این محل سابقاً ارگی بر سنگر گردی بلند ساخته بودند که شاید تا 80 پا ارتفاع داشته. آن ارگ فعلاً خراب است و بناهای داخلی آن نیز به صورت انبوهی از زباله و آجر درآمده ولی اهالی در همان خرابه‌ها استقرار یافته و بر رأس دیوارهای خانه‌های گلی دو طبقه ساخته‌اند که فقط با پله‌های راست و عجیب و غریبی می‌توان بالا رفت. از اختصاصات حیرت‌انگیز آن یکی این است که در جلوی هر طبقه با الوارهای خشن ایوانی گذاشته و روی آن را هم با گِل فرش کرده‌اند و از این ایوان لغزان که نرده‌ای برای جلوگیری از سقوط افراد ندارد پر از سوراخ و حفره است. ظاهراً عده‌ای زندگانی بیرونی خود را می‌گذرانند و از دور چنین به نظر می‌رسد که دسته‌های انبوهی از پرندگان بر دیوارهای آن لانه ساخته‌اند و آن محل از فاصله زیاد مانند گنبد عظیمی است که از پلکان نخست عمودی ورود به آنجا امکان دارد و از یک در عقب که تخته سنگی است که بر روی محوری استوار گردیده و از آنجا بالا می‌روند… اطراف ارگ گودال عمیق و عریضی است که به صورت باغچه درآورده‌اند و عایدات آن محل به موقوفات حضرت رضا در مشهد اختصاص دارد».

این قلعه مستحکم که احتمال می‌رود در دوره اشکانیان بنا شده تا اواسط دوره قاجاریه پابرجا بوده ولی بعد از آن تاریخ رو به ویرانی نهاده است. در حال حاضر ویرانه‌های قلعه لاسگرد در دهکده لاسگرد (لاسجرد) دیده می‌شود.