اسرار کاوش

گنبد زنگوله در جنوب غربی شهر دامغان و در پارک شهید مولایی واقع شده است. این بنا دارای پلان مستطیل شکل است و ابعاد آن از خارج 14/60 در 18/12 متر و از داخل 10/40 در 10/40 متر است. این گنبد از بناهای قرن هفتم هجری قمری است و از خشت خام ساخته شده است. ارتفاع گنبد زنگوله حدود 6 متر است و بر چهار دیوار بنا چهار طاق‌نمای مقرنس وجود دارد که از هر یک دری به بیرون راه دارد و ارتفاع هر دیوار حدود 6 متر می‌باشد. گنبد این اثر قدیمی مدت‌ها پیش فرورریخت و با بررسی آثار به جا مانده می‌توان دریافت که گنبدی زیبا بر آن استوار بوده است.

در مورد ساخت این بنا دلایل متفاوتی ابراز شده است. وجود چند نمای قبر مانند در داخل بنا و عدم شناخت هویت واقعی بنا داستان‌های زیادی را در مورد مدفونین زیر این گنبد به وجود آورده است. برخی شخص دفن شده در این بنا را یکی از سرداران یعقوب لیث صفاری به نام «زنگارود» می‌دانند و نام زنگوله را تغییری از همین نام دانسته‌اند. عده‌ای نیز بنا را آرامگاه شاعر بزرگ مُسَمَط گوی ایران؛ منوچهری دامغانی بیان داشته‌اند.

این اثر زیبا در سال 1346 خورشیدی توسط وزارت فرهنگ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.