اسرار کاوش

هنوز هم در روستاهای ما کودکان به همراه پدران و مادران خود در کنار چرخ‌های سفالگری به ساخت بازیچه‌های کودکانه مشغولند و با ساخت عروسک‌های انسانی و حیوانی سعی در تجلی تفکرات کودکانه خود دارند.

به گزارش آخرین نیوز به نقل از مجلات همشهری، چرا گمان نکنیم که کودکان در طول تاریخ بازی می‌کردند و برای بازی‌های خود درست مثل امروز ابزار و وسایلی داشته‌اند؟ تاکنون در ایران اشیای باستانی زیادی از دل خاک‌ بیرون آمده‌اند؛ اشیایی که نه درون مقبره‌‌ای پیدا شده‌اند تا هویت خاصی بگیرند و نه نوشته‌ای همراهشان بوده تا چرایی ساختشان را برای ما روشن کند. اشیایی که یا در ابعاد کوچک ساخته شده‌اند یا نقش و طرحی کودکانه دارند و یا حدس به ابزار بازی بودنشان است.

این آثار کم هم نیستند؛ دربرگیرنده طیف وسیعی‌اند از سفالینه‌های کوچک با شیوه ساخت ناشیانه، پیکرک‌های گلی و فلزی کوچک انسانی و حیوانی، مجسمه‌های چرخ‌دار و پیکرک‌های مادران با کودکی در آغوش، در کنار آثاری مثل ظروفی با لوله‌ عمودی (شیرمک) و جغجغه و... که همه به نوعی یادآور بازیچه‌های کودکان ما با توجه به شرایط زمانی آن دوره هستند. این موضوع آن‌قدرها هم عجیب و دور از ذهن نیست.

هنوز هم در روستاهای ما کودکان به همراه پدران و مادران خود در کنار چرخ‌های سفالگری به ساخت بازیچه‌های کودکانه مشغولند و با ساخت کاسه و کوزه‌های ابتدایی و عروسک‌های انسانی و حیوانی سعی در تجلی تفکرات کودکانه خود دارند.

تحقیقات درباره وسایل بازی کودکان در ایران باستان بسیار اندک است، درست مثل اطلاعاتی که از جایگاه اجتماعی و خانوادگی و وسایل بازی آنها داریم. اما در میان آثار مکشوفه، اشیایی وجود دارند که گواهی می‌دهند می‌توان با نگرشی نوین به آنها نگریست؛ مثل نقوش بسیار استریلیزه و تر و تمیزی روی سفالینه‌های نقاط مختلف ایران مانند تل باکون در فارس و شوش از هزاره پنجم پیش ‌از میلاد، پیکرک‌هایی از زنان با کودکانی در آغوش از شوش مربوط به هزاره دوم پیش ‌از میلاد یا پیکرک‌های سفالین، فلزی و شیشه‌ای که به‌صورت کاملا ابتدایی و ساده ساخته شده‌اند.

از طرفی وجود تشابهاتی که بین اسباب‌بازی‌های کودکان امروزی با پیکرک‌های حیوانات ساخته‌ شده از سفال و فلز با چهار چرخ جهت حرکت که از هزاره اول پیش ‌از میلاد بجا مانده، ما را وا می‌دارد تا آنها را در میان وسایل بازی قرار دهیم.

موضوع اما فقط به وسایل بازی محدود نمی‌شود؛ آموزش کودکان هم در روزگاران قدیم جایگاه قابل توجهی داشته. از جایگاه اجتماعی کودکانمان در گذشته، تنها می‌توان از نقوش و نگارکندهای صخره‌ای ایلامی کمک گرفت که نقش کودکان را در کنار خاندان سلطنتی حکاکی کرده‌اند.

در دوره‌ای که با اختراع خط، کتیبه و نبشته‌های ابتدایی در دست است حدس و گمان ما تا حدودی به‌وسیله نوشتارها به یقین نزدیک‌تر می‌شود. وجود لوحه‌های ابتدایی آموزش کتابت در مراکزی که به EDUBBA یا خانه «گل‌نوشته‌ها» معروف هستند، نشان‌دهنده آموزش افرادی است که به حدس می‌توانند طبقه‌ای از کودکان و نوجوانان را هم دربرگیرند.

در پاییز امسال، نمایشگاهی در موزه‌های شهرهای سمنان و شاهرود برگزار شد که «یادگارهای کودکانه» نام داشت. به نظر می‌رسد این نمایشگاه بیش از هر چیز بهانه‌ای بوده برای دیدن آثار گذشتگان با نگاهی جدید، چون وقتی صحبت از قرن‌ها و هزاره‌هاست، آن‌هم در نبود نوشتار، کتابت، تاریخ مکتوب و مدون، صد البته گاه باید به حدس و گمان دست زد.

-----------------------------------------------------------------------------------------------

چهارچرخه‌های دیروز
این گونه پیکرک‌ها یادآور اسباب بازی‌های امروزی مانند اتومبیل‌ها و چهارچرخه‌هایی هستند که کودکانمان با به حرکت درآوردنشان تحرک بیشتری را تجربه می‌کردند. ساخت این وسایل متحرک از سفال و فلز، مثل همین پیکرک مفرغی که در مارلیک کشف شده، در سه هزار سال پیش (هزاره اول پیش از میلاد) در مناطق شمالی ایران رواج داشته. نمونه‌هایی از این نوع پیکرک‌ در موزه‌های مصر و یونان در مجموعه وسایل مختص به کودکان به نمایش درآمده ‌است

------------------------------------------------------------------------------------------------

جانوری از هزاره‌ها
پیکرک‌های حیوانی که به شکل‌های مختلفی ساخته می‌شود. دلیلش هم این است که این پیکرک‌ها گونه‌های مختلفی هستند که در زیست‌بوم منطقه وجود داشته‌اند. شاید به‌نوعی برای آشنایی و الفت بیشتر کودکان با محیط‌طبیعی پیرامونشان ساخته می‌شده. مثل همین پیکرک مفرغی که در مارلیک گیلان کشف شده و قدمتش به سه هزار سال پیش (هزاره اول پیش ‌از میلاد) برمی‌گردد.

------------------------------------------------------------------------------------------------

موش سفالی
این پیکرک سفالین که به شکل موش است، در نیشابور کشف شده و متعلق به 900سال پیش (سده پنجم هجری) است. ابعاد کوچک این پیکرک که فقط 5/8 در 7/5 سانتی‌متر است، این احتمال را که بازیچه دست کودکان بوده بیشتر تقویت می‌کند. از آنجا که شناخت این حیوانات برای کودک و بازی با آنها، در شناخت کودک با موجودات محیط پیرامونش نقش اساسی بازی می‌کند، می‌توان پذیرفت که شیوه‌های مختلف آشنایی کودکان با این‌گونه جانوران از قدیم مورد توجه بوده ‌است.

------------------------------------------------------------------------------------------------

پیکرک‌های کوچک
تعدادی از آنها نه در قبور پیدا شده‌اند، نه در معابد و نه در هیچ مکان دیگری که جنبه تقدسی داشته باشد، آن هم به تعداد زیاد. برای همین هم این نظر را که جنبه بازیچه‌ای و استفاده روزمره‌ای این پیکرک‌های مفرغی کوچک، بر جنبه آیینی و حتی تزیینی‌شان اولویت داشته، قوت می‌بخشد. این پیکرک‌های حیوانی که قدمتشان به چهار هزار سال پیش (اوایل هزاره دوم پیش ‌از میلاد) برمی‌گردد در لرستان کشف شده‌اند.

------------------------------------------------------------------------------------------------

نقش کودکی
سفالینه‌های منقوش به نقوش کودکانه و استلیزه (خلاصه شده) این گمان را تقویت می‌کنند که این آثار برای جلب‌توجه کودکان بوده و یا با نگاه و توجهی ویژه به کودکان ساخته و نقاشی می‌شدند. پنداری ظروف منقوش، نقش کودکان امروزی را تداعی می‌کنند. این تکه سفال منقوش در تل باکون فارس کشف شده و مربوط به هفت هزار سال پیش (هزاره ‌پنجم پیش ‌از میلاد) است.

------------------------------------------------------------------------------------------------

مشق شب
از این لوحه‌ها به تعداد زیادی در شوش به‌دست آمده و احتمالا برای آموزش کودکان بوده است. لوحه‌ای گلین با خط میخی سومری به قطر 3/8 سانتی‌متر که متعلق به چهار هزار سال پیش (هزارة دوم پیش‌ازمیلاد) است. امروزه برخی از مراکز آموزشی و فرهنگی جهان در آموزش خطوط باستان به ‌نوآموزان از این روش استفاده می‌کنند.

------------------------------------------------------------------------------------------------

نقشی برای سرگرمی
نقش انسانی در ابعاد بسیار کوچک (3/4 سانتی‌متر) که در نهایت سادگی روی صفحه‌ای سیمین حکاکی شده. به حدس می‌توان گفت که این پلاک سیمین متعلق به کودکی باشد که جز سرگرم کردن او کاربری دیگری نداشته. از آنجایی که این اثر از قبور یا مکانی با کاربری آیینی به‌دست نیامده، می‌توان بازیچه بودن آن را قوی دانست. این پلاک سیمین که متعلق به 2600 تا 2700 سال پیش (700 ـ 600 پیش ‌از میلاد) است در لرستان کشف شده.

------------------------------------------------------------------------------------------------

جغجغه باستانی
این نمونه احتمالا می‌تواند یک سرگرمی کودکانه باشد. شی‌ای سفالین (احتمالا جغجغه)، که نمونه‌های سفالی و فلزی زیادی از آن در شوش به‌دست آمده و کاربری آن غیر از حدس بازیچه بودنش مشخص نیست. این شی با 12 سانتی‌متر بلندی، متعلق به چهار هزار تا سه هزار سال پیش (به اواخر هزاره دوم پیش‌ازمیلاد و اوایل هزاره اول پیش‌ازمیلاد) است.

------------------------------------------------------------------------------------------------

بازی ایلامی
این شی سفالین احتمالاً یک نمونه جغجغه است به‌صورت پیکرکی حیوانی. شی‌ای به‌بلندی 3/5سانتی‌متر که مربوط به دورة ایلامی (درحدودسه تا چهار ‌هزار سال پیش) است و در شوش کشف شده. این نمونه به همراه نمونه‌های زیاد دیگری که شکل‌های حیوانی دارند شاید جلب‌توجه بیشتری برای کودکان داشته‌اند. شاید هم نمایانگر رفاه بیشتر خانواده و طبقه اجتماعی بالاتر کودک بوده. چرا که نسبت به جغجغه‌های ساده‌تر، ارزش بیشتری از جهت تکنیک کار داشته است.

------------------------------------------------------------------------------------------------

اسباب‌بازی قیمتی
این نمونه بسیار زیبا پیکرکی شیشه‌ای است متعلق به دوره ساسانی که در شوش کشف شده و فقط 1/7 سانتی‌متر است. می‌شود این‌گونه حدس زد که احتمالا بازیچه کودکی بوده که در خانواده‌ای با درجه اجتماعی بالا پرورش می‌یافته؛ همانگونه که امروزه بازیچه کودکان در طبقات اجتماعی مختلف متفاوت و از ارزش هنری و اجتماعی مختلفی برخوردار است.

------------------------------------------------------------------------------------------------

قمقمه‌کودک
قمقمه‌های سفالین در اندازه‌های مختلف و از مناطق بسیار زیادی در ایران به‌دست آمده‌اند؛ مثل همین قمقمه سفالین 12سانتی‌متری که قدمتش به چهارهزار سال پیش (هزاره دوم پیش ‌از میلاد) برمی‌گردد و در کرمانشاه کشف‌شده. این قمقمه را از این جهت مورد استفاده کودکان دانسته‌اند که اندازه‌اش بسیار کوچک‌تر از نمونه قمقمه‌های کشف‌‌شده بزرگ است.

موزه ( پارس دفینه)

پیکره سارگون اول

------------------------------------------------------------------------------------

تندیس گاو (چغازنبیل)

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

سکه ایلامی

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

کوزه پایه دار

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

لوح حمورابی

 

 

استون هنج و اختلاف میان باستان شناسان

استون هنج یکی از مراکز باستانی جهان است که بسیاری از محققان درباره ان اختلاف نظر دارند . بعضی این بنا را برای شناسائی روزها و مشخص شدن اعتدال روزهای بهار و پائیز میدانند. بعضی این مکان را برای قربانی دادن و قربانی شدن می دانند.
این مجموعه در دشت سالیسبوی در جنوب انگلستان واقع شده و از تعدادی سنگ بزرگ تشکیل شده که بر گرد چند دایره به صورت تیر و ستون ساخته شده اند.

دوایر سنگی استون هنج  یکی از عجایب جهان باستان و از مشهورترین محوطه های باستانی امروز جهان است که از سال ۱۹۸۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است . قدمت این محوطه باستانی که در دشت سالزبری در ویلت شایر انگلستان واقع شده است، به عصر نوسنگی و عصر مفرغ برمیگردد. استون هنج از دو دایره سنگی متحد المرکز تشکیل شده است که ارتفاع سنگ های دایره درونی آن به ۶ متر و وزنشان به حدود ۵۰ تن می رسد . به عقیده کارشناسان، استون هنج در چند مرحله و در یک دوره زمانی هزارساله، از ۳ هزار تا ۲ هزار سال پیش از میلاد مسیح، ساخته شده است.
ساخت استون هنج در زمان خود یک شاهکار مهندسی و مستلزم انگیزه، وقت و نیروی انسانی بالایی بوده است. با این حال تا امروز دلیل ساخت استون هنج روشن نشده است، هر چند تئوری های زیادی در مورد کاربرد و دلیل ساخت این دوایر سنگی وجود دارد که هنوز هیچ یک از آنها به یقین ثابت نشده اند. دایره بیرونی استون هنج که قطر آن به ۱۱۵ متر می رسید، از سنگ های نسبتاً کوچکتری ساخته شده است و دو شکاف که به عنوان ورودی عمل می کرده اند، در شمال شرقی و جنوب آن قرار دارد.
در قرن هفدهم،” جان اوبری”، باستان شناس انگلیسی در لبه درونی این دایره، ۵۶ گودال کشف کرد که به نام خود او مشهور شدند. بر اساس یک نظریه، این گودالها احتمالاً روزی الوارهایی را به صورت ایستاده در خود جای داده بودند، اما تاکنون هیچ مدرکی که این فرضیه را تأیید کند به دست نیامده است. دایره درونی استون هنج در حدود هزار سال بعد ساخته شده است. در این زمان حدود ۷۴ تخته سنگ عظیم که وزن بعضی از آنها به ۵۰ تن می رسید، از کوههای” مارلبرو داون” در فاصله ۳۰ کیلومتری شمال استونهنج به این محل آورده شدند. از این تعداد ۳۰ تخته سنگ دایره درونی به قطر سی متر را تشکیل می دهند، ۲۹ تخته سنگ به صورت افقی روی این تخته سنگهای ایستاده قرار گرفتند و ۱۵ تخته سنگ آخر هم که از بقیه سنگها عظیم تر هستند، به شکل یک نعل اسب درون این دایره دوم قرار گرفتند.
 

مطالعات کارشناسی که به تازگی صورت گرفته نشان می دهد برای انتقال این سنگهای ۵۰ تنی از “مارلبرو داون” به محل فعلیشان، باید لااقل ۶۰۰ مرد قوی هیکل در عملیات انتقال این سنگها شرکت می کردند. در طول سالهای گذشته، ساخت این بنای سنگی عظیم به اقوام مختلفی نسبت داده شده است، اما قوم سازنده استون هنج تا امروز هنوز مشخص نشده است.
بر اساس پرطرفدارترین نظریه، ساخت استون هنج توسط اقوام نوسنگی در حدود ۵ هزار سال پیش آغاز شد و بعدها توسط قوم دیگری که به تازگی شکوفا شده بود، ادامه یافت. برخی کارشناسان احتمال می دهند این قوم دوم که به قوم” بیکر ” مشهور شده اند، از قسمت قاره ای اروپا به انگلستان آمده باشند، اما تاکنون هیچ مدرکی که این نظریه را تأیید کند به دست نیامده است.

------------------------------------------------------------------------------------------------

نخستین مطالعات علمی در استون هنج در سال ۱۷۴۰ میلادی توسط” ویلیام استاکرلی” صورت گرفت. “استاکرلی” نخستین نقشه دقیق از استون هنج را تهیه کرد و با مطالعه این نقشه متوجه ارتباط احتمالی این بنا حرکت خورشید و ستارگان شد.
استون هنج در جهت شمال شرقی ـ جنوب غربی ساخته شده است و احتمالاً سازندگان آن هنگام ساخت آن قصد پیش بینی نقاط اعتدال بهاری و پاییزی (زمانی که طول روز شب با یکدیگر یکسان می شود) و نقاط انقلاب تابستانی و زمستانی (بلندترین روز و بلندترین شب سال) را داشته اند.بنا بر مطالعات انجام شده در استون هنج، در نقطه انقلاب تابستانی، یعنی روز ۲۱ ژوئن، خورشید از شمالی ترین بخش دایره بیرونی طلوع می کند و نخستین اشعه های آن درست از میان نعل اسب درونی رد می شود. به گفته کارشناسان، بسیار بعید است که چنین چیزی صرفاً بر اثر تصادف به وجود آمده باشد.

لایه نگاری در این تپه به صورت پله ای انجام شد تا لایه های بالایی مانع حفر و کاوش لایه های پایین تر نباشند. گور خمره و سکه ای از دوره اشکانی درون تپه پیدا شد. این منطقه دژی اشکانی داشته که سه برج از برجهای آن در کاوشها نمودار گشت. لایه زیرین آن معماری مادی داشته است. این منطقه که به آتشکده نوشیجان و گودین تپه نزدیک است یکی از محلهای اقامت دوره مادها بوده و متاسفانه اکنون در زیر دریاچه سد قرار دارد.

-------------------------------------------------------------------------------------------------

تپه باستانی گونسپان در 20 کیلوکتری ملایر قرار دارد. در کنار این تپه مخروطی شکل که در ابتدا 27 متر ارتفاع داشت روستایی قرار داشته که آنرا روستای پا تپه می خواندند. از سال 1379 احداث سد کلان ملایر جهت تامین آب آشامیدنی ملایر در این منطقه شروع شد. روستا به محل دیگری تغییر مکان داد و حفاری های ابتدایی در تپه آغاز شد و در ابتدا آثار دوره قاجار، زندیه و صفوی نمایان شدند که در میان آثار صفوی میتوان به حمام و کارگاه شیشه گری اشاره کرد. با ادامه حفاریها آثار ساسانی، اشکانی و مادی نیز در این تپه از زیر خاک بیرون آمد.

در آخرین فصل حفاری در تابستان 1389 که پنجمین فصل حفاری تپه بود کاوش نجات بخشی آثار انجام گرفت. به این معنی که از آنجا که تپه به زودی به زیر آب دریاچه سد کلان میرود تیمهای مختلف باستان شناسی با هدف بیرون آوردن کلیه آثار تپه در این منطقه حفاری سریع خود را انجام دادند و داده های خود را آرشیو کردند تا در آینده بر روی آنها تحلیل انجام گیرد. لایه نگاری در این تپه به صورت پله ای انجام شد تا لایه های بالایی مانع حفر و کاوش لایه های پایین تر نباشند. گور خمره و سکه ای از دوره اشکانی درون تپه پیدا شد. این منطقه دژی اشکانی داشته که سه برج از برجهای آن در کاوشها نمودار گشت. لایه زیرین آن معماری مادی داشته است. این منطقه که به آتشکده نوشیجان و گودین تپه نزدیک است یکی از محلهای اقامت دوره مادها بوده و متاسفانه اکنون در زیر دریاچه سد قرار دارد. آثاری از سفالهای گودین 3و4 در لایه های زیرین تپه یافت شد. با آغاز بارندگی در آخر پاییز 1389 حفاری ها در این تپه متوقف شد و آثار حفاری نشده آن برای همیشه در زیر خاک ماندند.

اين منطقه باستاني بين كرمانشاه و دره اسد آباد در 10 كيلومتري غرب گودين تپه قرار دارد. چند اثر معماري به صورت خانه هاي مستقل در اين محل از زير خاك بيرون آورده شد.در برخي از آنها اجاقهاي صليبي شكل ديده ميشد كه كنار آنها سنگ سابهايي در كف اتاق جاسازي شده بود. انواع مختلفي سفال نيز در اين تپه مشاهده شده است و به دسته بندي مشخصي تقسيم شده اند.درمورد نحوه تدفين هنوز اطلاع مشخصي نداريم. علاوه بر اين انواع اشياي سنگي،استخواني،گلي،پيكركها و مهرهاي مسطح در اين محل كشف شده است. روي يكي از مهرها تصوير انساني عريان ديده ميشود و بقيه آنها نقوش هندسي دارند. ساكنان اين منطقه در دوره نوسنگي كشاورز و دامدار بوده اند. گاهنگاري اين تپه زندگي از سال6000پ م تا حدودسالهاي 3850 پ م را نشان ميدهد كه در چند نوبت در چرخه زندگي در اين تپه وقفه هاي چند صد ساله افتاده است.

نمونه سنگ های بسیار کمی هستند که دارای طیف رنگ های خیره کننده تورمالین باشند. رنگ های تورمالین از قرمز پر رنگ تا صورتی، سبز زمردی پر رنگ تا زرد روشن و آبی پر رنگ را شامل می شود. وسعت بسیار زیادی از رنگ ها که طیفی بی نظیر دارند.

ساختار شیمیایی تورمالین از مشخصات و ساختار فیزیکی آن ناشی می شود و همین خاصیت باعث ایجاد رنگ در تورمالین است. همانند خانواده گارنت، خانواده تورمالین هم دارای معادن نزدیک به هم و دارای ساختار کریستالی تقریباً یکسانی بوده اما کمی تفاوت در ساختار شیمیایی آنها دیده می شود. به منظور از بین بردن ناخالصی های سوزنی شکل و روشن تر کردن رنگ آن، با حرارت مورد بهسازی قرار می گیرند.

از منابع مهم تورمالین می توان به ماداگاسکار، برمه، سریلانکا، سیبری، برزیل و کالیفرنیا اشاره نمود.

خانواده تورمالین با توجه به وسعت رنگی خود به دسته هایی با نام تجاری مختلفی تقسیم شده اند که عبارتند از:
Achroite، Rubellite، Dravite ، Verdelite، Indicolite ، Schorl و Watermelon Achroite

نوع بی رنگ خانواده تورمالین را با نام تجاری Achroite می شناسند که بسیار هم کمیاب بوده و از ارزش کمی برخوردار است و دلیل بی رنگی آن عدم وجود عناصر واسطه است که این عناصر باعث ایجاد رنگ در سنگ ها می شوند. نام آن از کلمه یونانی Acbroos به معنی بی رنگ گرفته شده است. این نوع سنگ به ندرت در جواهرات مورد استفاده قرار میگیرد. این نوع تورمالین از شبه الماس ها نیز به شمار می رود. از منابع این نوع تورمالین می توان به معادنی در جنوب غربی انگلستان، معادنی درآمریکا و افغانستان اشاره نمود.

Rubellite
طیف رنگی ارغوانی مایل به قرمز تا نارنجی-قرمز را Rubellite می نامند. این نوع رنگ، رنگی شبیه یاقوت قرمز (Ruby) یا یاقوت صورتی (Pink Sapphire) دارد. علت این رنگ قرمز، عنصر منگنز بوده و گاهی اوقات نوع صورتی آن دارای عنصر تیتانیوم است.
قابل ذکر است که اکثر سنگ های تورمالین با رنگ صورتی در بازار، سنگ هایی به رنگ صورتی کمرنگ، بی رنگ، زرد یا قهوه ای بوده اند که مورد پرتو افکنی قرار گرفته اند.
معدن Oure Fine در Minas Gerais در برزیل، معدن اصلی تورمالین های قرمز به رنگ یاقوت قرمز است. در سال 1999 هم مقدار زیادی Rubellite در نیجریه کشف شد.

Indicolite
به تورمالین هایی با رنگ سبز و آبی Indicolite گفته می شود. امروزه تورمالین های سبز و آبی در سایز های بزرگ طرفداران بسیاری دارد. رنگ آن هم ناشی از وجود عنصر آهن در آن است. وجود آهن باعث ایجاد طیفی از رنگ آبی و سبز مایل به آبی بسیار قوی تا زرد مایل به سبز در سنگ می شود. تورمالین آبی معمولاً شفافیت و براقی کمتری نسبت به نوع سبز خود دارد. تورمالین بهتر است بزرگ باشد تا رنگ های قوی خود را به خوبی نشان دهد.
از منابع اصلی Indicolite می توان به برزیل، افغانستان، آمریکا و آفریقا اشاره نمود.

Dravite
به رنگ قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره در خانوده تورمالین Dravite می گویند که نوع برش خورده آن با سختی بالا، در جواهرات مورد استفاده قرار می گیرد. کریستال های آن در سایز های بزرگ از سنگ های با ارزش در بین سنگ های یک کلکسیونر محسوب می شود. رنگ آن به دلیل وجود درصد زیادی از عنصر منگنزیوم ایجاد شده است. نام آن از ناحیه ای به نام Drave در جنوب شرقی استرالیا، محلی که برای اولین بار کشف شد، گرفته شده است. بهترین نوع کریستال های Dravite از غرب استرالیا استخراج می شود. از منابع دیگر آن می توان به مرکز بولیویا، جنوب شرقی برزیل، شمال غربی ایتالیا، کانادا و آمریکا اشاره نمود.

Schorl
نوع دیگر از خانواده تورمالین به رنگ سیاه که به ندرت در جواهرات مورد استفاده قرار می گیرد Schorl نام دارد. در این نوع مقدار زیادی سدیم دیده می شود که و رنگ سیاه آن به دلیل وجود عنصر آهن در آن است. به دلیل رنگ مشکی آن اغلب به صورت صفحه دار برش داده نمی شوند و به عنوان کریستال های باریک به فروش می رسد. از منابع مهم آن می توان به جنوب استرالیا، کانادا، جنوب غربی انگلستان اشاره نمود.

Watermelon
بعضی از کریستال های تورمالین، در مرکز دارای رنگ صورتی و لایه بیرونی آن سبز رنگ و یا بر عکس است و به دلیل شباهتی که به هندوانه پیدا می کنند به آنها Watermelon می گویند. این نوع از خانواده تورمالین طرفداران بسیاری دارد و از انواع ارزشمند خانواده تورمالین به شمار می رود. از منابع مهم آن می توان به آفریقای جنوبی، آفریقای شرقی، برزیل اشاره نمود.

Verdelite
به رنگ آبی-سبز و یا سبز پر رنگ خانواده تورمالین Verdelite می گویند که رنگ زمردی و پاک آن بهترین و گرانبهاترین نوع دراین خانواده است. معمولاً رنگ آبی-سبز آن از آفریقا و سبز پر رنگ آن از برزیل استخراج می شود. عناصر وندیوم و کرومیوم باعث ایجاد رنگ سبز در سنگ می شود. از دیگر منابع آن می توان به نیجریه، موزامبیک، پاکستان و افغانستان اشاره نمود.
جهت شستشوی این نوع سنگ بهتر است که از آب گرم و صابون و برس نرم استفاده شود. تورمالین نباید در برابر حرارت زیاد و یا برای مدت طولانی در برابر نور قوی قرار گیرد، زیرا باعث تغییر رنگ آن می شوند.

سئوال از کاربر Farzad:

با سلام خدمت استاد ارجمند خواهشمند است در خصوص این سنگ و جوغن راهنمایی کنید

پاسخ :

با سلام و ارادت . همانطور که می دانید جوغن روی سنگ صاف نشانه وجود قبر سنگی سردار یا آدم معروف در چهار جهت اصلی جوغن میباشد. اما جوغن های ریز در کنار جوغن بزرگ را بررسی کنید این علایم نشان دهنده دو مطلب می باشد یکی وجود قبر سنگی یا ساروجی آدم هایی با درجه پایین تر از اون سردار و یا قبر بچه ها می باشد.

با آرزوی موفقیت برای شما دوست عزیز

عمق این قبرها نسبت به کف زمین چندان زیاد نیست و بین 40سانتیمتر تا یک مترو ده سانتیمتر قرار دارد ولی بیشتر آنها در عمق های 70یا80 سانتیمتر کنده شده است. فاصله قبرها نسبت بیکدیگر زیاد نیستو اینطور بنظر میرسد که کوشش شده است که تقریبا در یک خط قرار گیرند و بیشتر آنها (در حدود 30قبر) در جهت شمال غربی و جنوب شرقی واقع اند 170قبر در جهت تقریبی غرب و شرق یا شمال غربی و جنوب شرقی کنده شده اند. یازده قبر شمالی جنوبی هستند . بقیه قبرها مدوراند. در طرف شمال شرق ناحیه مورد مطالعه ما، آثار پی ریزی دیواری بنظر میرسد که ممکن است گورستان را محصور میکرده است. در پشت دیوار با وجود تفحصات ما اثر گوری بدست نیامد.دیوار دیگری در طرف جنوب شرقی، این گورستان را محدود میکرده است که 95 متر طول داشته است. در طرف شمال غرب گورستان به گودالی محدود میشده است . در طرف شمال غرب جاده ایلام به «چنارباشی» قرار دارد که شش مترونیم عرض آن است. در طرف دیگر جاده نیز آثار گوری پیدا نشد. بنابراین میتوانیم اینطور نتیجه بگیریم که ما تمام گورستان «بردبال» را بصورت کامل از زیر خاک بیرون آورده ایم. انواع مختلف گورها بقرار زیر است:

الف) بیشتر گورها زنبیلی شکل اند و در اطراف آنها دیوارهایی مرکب از تخته سنگ ها تشکیل شده است که بر روی هم قرار داده اند. روی بعضی از قبرها تخته سنگ بزرگی قرار داده اند ولی بعضی دیگر فاقد درپوش میباشند.

ب)در پاره ای از گورها تخته سنگها را تراشیده اند تا بتوانند بطور صحیحی روی هم قرار گیرند . از این نوع قبرها در «تاتولبان» و « شینان» نیز دیده شد که در یکی از آنها در سال 1967 یک مجسمه کوچک برنزی شبیه به گیلگامش نیز بدست آمد.

ج)در پاره ای از گورهای کم حجم، مثلا گور کودکان، در هریک از چهار طرف یک تخته سنگ بزرگ بصورت عمودی قرار داده شده است.

د)در بعضی موارد مرده را روی خاک داخل گودال قرار داده اند و فقط حدود قبر را با تخته سنگ هایی مشخص نموده اند. این نوع قبرها سنگ روپوش قبر نیز ندارد.

ه) در موارد دیگری مرده در داخل گودال قرار داده شده و روی گودال با سنگ قبری پوشیده شده است.

گورها معمولا مستطیل اند ولی گوشه هایشان بصورت نیم دایره درآمده و زاویه تیز ندارند. پاره ای از گورها تخم مرغی شکل اند، بعضی دیگر گرداند.

بیشتر گورهای «بردبال» از سه طرف با تخته سنگ ها پوشیده شده اند و از یک طرف سنگ بزرگی قرار داده شده که شباهت به مدخلی پیدا میکند. کف بعضی از قبرها با شفته آهک ساخته شده است.

موضوع جالب توجه این است که گاهی تخته سنگ بزرگی که بصورت مدخل در یک طرف گور وجود داشته برداشته شده و مرده دیگری در قبر قرار داده شده و سپس در محل تخته سنگ بزرگ سنگ های کوچکتر بصورت دیواره قبر قرار داده شده است، زیرا در مکان هایی که تخته سنگ مدخل وجود ندارد استخوان های چند مرده دیده میشود و این نشانه این است که در زمان های مختلف قبرها را باز میکرده اند و مردگان دیگری را در آن قرار میدادند.