اسرار کاوش

قدیمی ترین تپه باستانی ایران هر روز مورد هجوم کاوشگران و حفاران دفینه قرار می گیرد تا ادامه دفینه معروف استرآباد کشف شود آیا این تپه هنوز هم دارای دفینه می باشد یا دفینه است آباد به کلی تخلیه شده است. با بررسی اجمالی و معرفی این تپه به اسرار این تپه پی خواهیم برد.
در ۱۷ کیلومتری شمال شرقی گرگان مجموعه ای از چند تپه با برجستگی نزدیک به همدیگر قرار دارد که به آنها تورنگ تپه می گویند. تپه ای تاریخی که از جنوب شرقی دریای خزر، ۶۰ کیلومتر فاصله دارد و به آن تورنگ تپه می گویند.
بزرگ‌ترین برجستگی تورنگ ‌تپه ارتفاعی نزدیک به ۵/۳۴ متر از سطح دشت های اطرافش دارد و در اولین فصل حفاری که بهار ۱۳۱۰ توسط «وولسین» در آن انجام شد، باستان شناسان سه طبقه را شناسایی کردند. با اینکه او به یافته های مشابه با گنج استرآباد دست پیدا نکرد، کاوش های او نشان داد که قدمت آثار تورنگ تپه به هزاره چهارم پیش از میلاد می رسد.
اهمیت تورنگ تپه با کشفِ اتفاقی مجموعه اشیایی معروف به گنج استرآباد در سال ۱۸۴۱ میلادی آشکار شد. برخی از اشیای این مجموعه را، که امروزه از سرنوشت آنها اطلاعی در دست نیست، به دربار محمدشاه قاجار فرستادند و در آنجا دوبد، دیپلمات و پژوهشگر روسیِ فرانسوی تبار، آنها را مطالعه و طرحهایی از آنها تهیه کرد
سی سال بعد یعنی در دهه‌ی ۱۳۴۰، «ژان» حفاری را در این تپه آغاز کرد، ۱۳ فصل کاوش انجام داد که در نتیجه آنها ۹دوره‌ی فرهنگی را در این مکان، باستان‌شناسی کرد که قدیمی‌ترین لایه‌ی آن با سفال‌های فرهنگی جیتون ترکمنستان و فرهنگ اسماعیل‌آباد مقایسه شده است و از نظر زمانی به هزاره‌ی پنجم پیش از میلاد تعلق دارد و آثار پیدا شده در آن تا دوره ایلخانی در سده هفتم هجری بوده اند. در تورنگ‌تپه‌ی گرگان همچنین آثاری از دوره‌ی برنز، آهن و نیز آثاری از دوره‌های هخامنشی، هلنیسی، اشکانی، ساسانی و اسلامی به‌دست آمده‌اند.
اهمیت تورنگ تپه با کشفِ اتفاقی مجموعه اشیایی معروف به گنج استرآباد در سال ۱۸۴۱ میلادی آشکار شد. برخی از اشیای این مجموعه را، که امروزه از سرنوشت آنها اطلاعی در دست نیست، به دربار محمدشاه قاجار فرستادند و در آنجا دوبد، دیپلمات و پژوهشگر روسیِ فرانسوی تبار، آنها را مطالعه و طرحهایی از آنها تهیه کرد.
محققانی که تورنگ تپه را بررسی کرده اند، سه عصر بزرگ فرهنگی را در آن تشخیص داده اند. هر چند رسیدن به لایه های سه گانه عصر نخست، به دلیل وجود بستر آب زیرزمینی، ممکن نشد اما مشخص شد که آثار این عصر به خرده سفال های مشابه فرهنگ جیتون (در نزدیکیِ عشق آباد ترکمنستان) منحصر می شود که در خشت ها و لایه های ادوار بعدی یافته شده است.
آثار عصر آهن در تورنگ تپه در مقایسه با یافته های قدیمی تر، اهمیت کمتری دارند. محوطه پس از وقفه ای پانصد ساله، در عصر آهن بار دیگر مسکونی شد.
عصر پنجم این تپه اما با عصر هخامنشی هم زمان بود و در آن بقایای بنای بزرگِ خشتی مدوری ساخته شده بود که انبارهای جانبی داشت. دو دوره بعدی شامل آثار عصر سلوکی و آغاز عصر اشکانی است و آثار پارتی یافته شده را می توان معاصر دیوار عظیمِ خشتی، معروف به سد اسکندر، در گرگان و ترکمن صحرا دانست.
آثار ساسانیِ تورنگ تپه، در عصر ششم و دوره های نخست عصر هفتم یافت شدند. در عصر ششم، یک دژ بزرگ خشتی روی خرابه های سکوی خشتی تپه بزرگ ساخته شد. با فشار فزاینده اقوام مهاجم از شمال شرق در سده های پنجم و ششم میلادی، منطقه گرگان که در سرحدات شمال شرقی شاهنشاهی ساسانی واقع بود، از اهمیت سوق الجیشی ویژه ای برخوردار گشت.
دژ خشتی تورنگ تپه از نظر موقعیت نظامی اهمیت زیادی نداشت اما جزئی از مجموعه بزرگ دفاعی شمال شرق ایران بود. شاید به گواه گِل نبشته های یافت شده، تورنگ تپه همان خسروشاد پیروز مربوط به قرن پنجم میلادی باشد. با این حال، به سبب نبودن مدارک کافی باستان شناسی، در صحت چنین تعیین هویتی تردید شده است.
لایه های عصر هفتم بقایای چارطاقی را که بر ویرانه های دژ ساخته شده بود آشکار کردند که احتمالاً متعلق به اواخر دوره ساسانی یا اوایل دوره اسلامی است.
عصر هشتم و نهم در تورنگ تپه، بقایای آثاری از دوران اسلامی، بویژه دوره عباسی و ایلخانی، را آشکار کردند که در طول آن تورنگ تپه به روستای محقری بدل شده بود.

دفینه های شهر تاریخی بلقیس

محدوده شهر تاریخی بلقیس که در واقع اسفراین کهن محسوب می شود قدمتی حدود چهار هزار سال دارد، در این منطقه در طول قرن ها همواره مردمی زیسته و تمدن آفریده اند و سپس با هجوم و تجاوز اقوام مختلف تخریب شده و بار دیگر از درون خاکسترهای جنگ و نفرت جوانه شهری جدید سربرآورده است.
بيشتر آنچه که اکنون در این شهر تاریخی باقی مانده، آثار و بقایایی است که به دوره صفوی نسبت می دهند، اما شواهد و یافته های جدید تاریخی حاکی از آن است که دیرینگی شهر تاریخی بلقیس در شهرستان اسفراین به قرن دوم اسلامی می رسد.
مهمترین اثر باقی مانده در شهر تاریخی بلقیس که در حال حاضر در سه کیلومتری جنوب غربی اسفراین فعلی واقع شده، ارگی هزار و ۲۰۰ ساله است که به آن نارین قلعه نیز می گویند، اولین دوره استقرار در ارگ به بعد از حمله مغول به این شهر برمی‌گردد و بعد از این زمان دوبار در ارگ فعالیت‌های مرمتی و ساخت و ساز در پیکره آن دیده می‌شود.
ارگ آخرین بار توسط افغان‌ها به تصرف درآمد و به طور کامل تخریب شد، اما با این وجود خانواده‌هایی به طور مستقل تا اواخر قاجار در این مکان زندگی می‌کرده‌اند.
در هر صورت خرابه‌های شهر بلقیس اسفراین از اعصار مختلف شامل مجموعه آثار، بقایای ارگ و خندق، بخش‌هایی از حصار گرداگرد شهر و بقایای مقبره شیخ آذری و… تشکیل می‌شود و این اثر درسال ۱۳۸۰ به شماره ۴۴۹۷ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
اسفراین کهن (شهر بلقیس) پس از اینکه در دوره صفوی رونق گرفت در سال ۱۷۳۱ میلادی توسط افغان ها تخریب شد و ساکنان آن شهر جدیدی را در نزدیکی شهر بلقیس ایجاد کردند.
اسفراین به علت واقع شدن در شاهراه ورودی اقوام مهاجر به ایران از جمله قوم مغول، ازبکها، افغانها و در طول قرون اسلامی بارها مورد تجاوز و تخریب این اقوام قرار گرفته و دوباره با کوشش مردم سخت کوش این دیار سر از خاک برافراشته و شکوفایی خود را بازیافته است.
می گویند ارگ بلقیس اسفراین پس از ارگ بم دومین بنای گلی ایران است که بر اساس اصول معماری ساسانی ساخته شده و مهم ترین مصالح به کار رفته در آن خشت و گل است.
این کهندژ که اصلی ترین قسمت باقیمانده از شهر تاریخی بلقیس محسوب می شود دارای ۲۹ برج بوده که ارتفاع هر کدام از آن ها حدود ۱۱ متر است و این ۲۹ برج از هر سو با خندق احاطه شده اند.
طی کاوش سال ۸۶ در شهر بلقیس سفال هایی شبیه سفال های نیشابور قدیم کشف شد که به سفال های مرو و سمرقند شباهت زیادی داشت و احتمال وجود تمدن در قرون دوم هجری را در این منطقه قوت می داد.
فضای داخلی قلعه با حفاری‌های قاچاق به کلی مضطرب شده و فقط از این ارگ بزرگ که زمانی دارای سه طبقه فضای معماری بوده تنها یک پوسته گلی باقی مانده است.
در محدوده حصار شهر آثاری از قبیل بقعه شیخ‌آذری شاعر قرن نهم در زمان شاهرخ تیموری مشاهده می‌شود و همچنین راسته بازار در بخش میانی شهر و باروی شهر نیز از دیگر قسمت‌های این شهر محسوب می شوند.
محل معروف این شهر تپه منار است که با توجه به نوشته‌های مورخین، جغرافی نویسان و نیز کاوش‌های باستان‌شناختی احتمالا محل مسجد و دارالاماره اسفراین در دوره بعد از مغول بوده که بخش‌هایی از آن مورد کاوش قرار گرفته است.
همچنین بنای کاروانسرای تیموری در بخش غربی شهر و مجموعه‌ای از یخدان‌ها متعلق به دوره صفویه که هر دو این ها در حاشیه روستای جوشقان قرار دارند را می توان از بناهای این شهر تاریخی محسوب کرد.

در بسیاری از حفاریها لوله های سفالی زیادی در زمین پیدا می شود که به یک سمتی امتداد دارند و بسیاری از حفاران بدلیل عدم آگاهی از این قضیه مسیر لوله های سفالی را به نیت رسیدن به دفینه شروع به حفاری می کنند که در پایان جز خستگی ،هزینه و وقت تلف کردن چیزی نصیبشان نمی شود.آیا واقعا نشانه دفینه نیست ؟

زندگی های دوره باستان، مثل ما بودند، مثل ما می خوردند می نوشیدند، و برای برطرف کردن نیازهایشان کار می کردند، خانه داشتند، به آب نیاز داشتند، پاکیزگی داشتند … دقیقا مثل ما…

در دوران باستان برای حمل آب به نقطه ای دیگر از خاکی که به آن خاک رس گفته می شد، لوله های حلقوی شکل که تو خالی بودند پخته و استفاده می کردند. امروزه به جای این از لوله های بتنی، آهنی و پلاستیکی استفاده می شود. همانطور که می بینید، نیازهایمان یکی می باشد، منطق حمل آب یکی بوده، فقط اسباب مورد استفاده تغییر کرده است.

انسانها برای برطرف کردن نیازهایشان از کیلومترها دورتر، از لوله های آب استفاده کرده اند. به مناطق مسکونی آورده و آن را پخش کرده اند، همانطور که در عکس بالا می بینیم.

به همین شکل، کانالهایی برای تخلیه آب های کثیف تعبیه شده است. حتی سیستم گرمایشی را برای بار اول، رومیان استفاده کرده اند، انسان از حرکت کردن آب بهره برده است.

از قدیم‌الایام بعد از منسوخ شدن مبادلات کالایی، صرف و برات در میان تجار رایج شد، برات‌هایی که بسته به فرد صادرکننده برای تضمین‌کننده آن از ارزش و اعتبار برخوردار بود. اما چنین نبود که صاحب مال که به ازای فروش کالایش براتی را گرفته است از تبدیل شدن آن به وجه رایج اطمینان حاصل کند. بسیار پیش آمده بود که صاحبان برات‌ها مجبور بودند که با مبلغی پایین‌تر آن را به دیگران واگذار کنند.
نبودن بانک و مشکلات فراوان در امر جابه‌جایی پول نقد باعث مشکلاتی در خرید و فروش بین ایالات شده بود. از طرف دیگر با توجه به اینکه تجار و ثروتمندان مجبور بودند پول نقد خود را نزد خود نگهداری کنند، لازم بود هم از بروز دادن دارایی و ثروت نزد دیگران خودداری کنند و هم اینکه تا می‌توانند پول نقد را به کالاهای تجملی ارزشمند تبدیل کنند تا اصل پول از دست نرود. در صورتی که فرد تمایل به نگه داشتن پول نقد هم داشت، مجبور بود آنها را در جایی از خانه مخفی کند. بسیار پیش می‌آمد که محل اختفای این پول‌ها تا زمان مرگ صاحب مال مخفی می‌ماند و گاهی فرزندان وراث نیز از محل آن آگاهی نمی‌یافتند و عملا ثروت به جای تبدیل شدن به سرمایه به دفینه تبدیل می‌شد. «یعنی مازاد انباشت شده به جای به کار افتادن در اقتصاد و افزودن بر توان تولید به‌صورت دفینه در می‌آمد تا از گزند مستبدان و خودکامگی در امان بماند و به این ترتیب از فرآیند تولید و بازتولید بیرون می‌رود.»

وقتی به چنین نشانهایی برخورد میکنید و یک اثار در حال جفتگیری پیدا میکنید اون اثار وکسیکه اثارو بنا کرده خواسته بفهمونه بعداز عمل جفتگیری نتیجش تولید همنوع خود موجود هست حالا نوعش فرق نمیکنه یا لاکپشت یاهرچیز دیگه ای .. اگر حیوان تخم گذار باشه شما باید سنگی گرد وتراش خورده مثل تخم مرغرو پیدا کنید واگر پستاندار بود خود بچرو باید پیدا کرد و اینرو بدونید چون جنسیت نر دارایه قدرت بوده پس مسیر نگاه حیوان نر اهمیت پیدا میکنه و حیوان ماده کمکی در رمزگشایی نمیکنه باید توجه به حالت حیوان نر داشت که بالا قرار داره.درمسیر نگاه حیوان شما یا باید دنبال سنگ تخم مرغی شکل ویا دایره باشید ویا سنگی که به شکل همون اثار ولی کوچک که نشان از حاصل تولید مثلشون باشرو باید پیدا کنید ؛ وچیزی که حاصل اون تولید مثل هست همون ارزش و دفینه ای هست که درمسیر نگاه حیوان نر قرار داره. واندازیه گردن حیوان نر اگه بلند وکشیده بود مسیر طولانی واگر کوتاه بود مسیر کوتاه هست. واینرو بدونید چون کودک برای پدر ومادر مهم بوده و شما با دستدرازی به کودک هر جانداری مورد حمله خانوادش قرار میگیرید پس این امر نشان از وجود تله صدرصد در کار میده که نگهدار مال و اثار هست.

لایه اول کوزه شکسته :
در اکثر مکانھا از اولین آثاری که برای شروع کار از آن استفاده می شد کوزه شکسته بود.
این لایه نشان دھنده درست بودن راه و شروع کار ماست از کوزه ھم به عنوان علامت ھم به عنوان استحکام خاک استفاده میشد و باعث میشد که خاک را به ھم گره بزند و کار کردن و حفاری در آن قسمت سخت بشود این لایه تا ۲
متر اول خودش را نشان میدھد البته در ?۰ سانت دوم مخلوط سنگ ھم با آن است که کاملا استحکام را بالا میبرد.

خاک رس:

این لایه معمولا مکانھای رطوبتی استفاده میشود که معمولا بعد از این لایه ماسه بادی ھم با آن مخلوط است.

خاک پخته:

این لایه ھمان خاک رس است که برای اینکه در بعد ھا از رطوبت زمین جلوگیری شود خاک رس را در آن محل پخش میکردند و روی آن چوب میریختند و چوبھا را آتش میزدند و خاک رس که زیر این چوبھا میسوخت تبدیل به خاک پخته میشد و از رطوبت خاک جلوگیری میکرد که در عکس بالا مشاھده می کنید.

سنگ چین:

این لایه برای استحکام و جلوگیری از ریزش خاک سطح بالایی به زیر کار بود که اصل بنا روی آن سوار بود و اگر
متراژ بار زیاد باشد به صورت ھر ۳ متر یک یا دو ردیف سنگ چین وجود دارد.

آجر:
معمولا بعد از سنگ چین آجر چین شروع می شود البته در بعضی مکانھا بعد از سنگ چین آثار خود را به شکل کوزه خالی یا آھک مشخص میکنه.

زغال :
این لایه بعد از آجر یا زیر کوزه ھا قرار میگرفت تا رطوبت را به صورت کامل به خود جذب کند و معمولا کلفتی این لایه از ۷ تا ۱۰ سانت است ولی این نکته نباید فراموش بشود اگر این لایه به صورت پخشی وعمودی باشد نشان دفینه نیست و احتمال داره کوره زغال پزی و غیره باشد ولی اگر به صورت افقی و به کلفتی اندازه مورد نظر باشد
میشه روی آن حساب کرد .
خیلی از دوستان این لایه را با لایه ریشه درختان اشتباه میگیرند دوستان ریشه درختان ھم بعد از مدتی به شکل سیاه و شبیه به زغال میشود ولی با این تفاوت که زغال درشت و لایه ای کلفت را تشکیل میدھد
و خشک است ولی ریشه به صورت پراکنده و نم دار است پس خیلی دقت کنید دوستان زیادی به این مشکل خوردن و به اشتباه زمین را به مقدار زیادی حفر کردن به این امید که زغال دیدن ولی به ھیچ چیز دست نیافتند و دست از پا دراز تر راھی خانه شدن

لایه دیگر :
این لایه در متراژ۳متری خودش را نشان میدهد واگر دقت کنید کوزه ی بزرگبه صورت توخالی قرار میدادند تا شخص را گمراه کنند خاک کل مسیر که حفاری میشود کاملا پخته است وبعد از سنگچین این لایه نمایان میشود باید احتیاط کرد چون خودخاک کاملا پخته کاملا چسبندگی خود را از دست دادهو سست است و سنگهایی که در ان به صورت سنگجئن نصب هستند شل هستند واگر حفاری به صورت اشتباه انجام شود روی سرمان نشست میکند و خود این خاک حکم تله را دارد.

زغال :
این لایه بعد از آجر یا زیر کوزه ھا قرار میگرفت تا رطوبت را به صورت کامل به خود جذب کند و معمولا کلفتی این لایه از ٧ تا ١٠ سانت است ولی این نکته نباید فراموش بشود اگر این لایه به صورت پخشی وعمودی باشد نشان دفینه نیست و احتمال داره کوره زغال پزی و …. باشد ولی اگر به صورت افقی و به کلفتی اندازه مورد نظر باشد
میشه روی آن حساب کرد . خیلی از دوستان این لایه را با لایه ریشه درختان اشتباه میگیرند دوستان ریشه درختان ھم بعد از مدتی به شکل سیاه و شبیه به زغال میشود ولی با این تفاوت که زغال درشت و لایه ای کلفت را تشکیل میدھد.

و خشک است ولی ریشه به صورت پراکنده و نم دار است پس خیلی دقت کنید دوستان زیادی به این مشکل خوردن و به اشتباه زمین را به مقدار زیادی حفر کردن به این امید که زغال دیدن ولی به ھیچ چیز دست نیافتند و دست از پا دراز تر راھی خانه شدن.

آھک :
این لایه از رسوب تشکیل شده و معمولا آھک به صورت سفیده سفید نیست و مایل به رنگ نخودی است که در زیر زغال استفاده می شد و از نشست بنا تا حدی جلوگیری میکرد و ھم کاربرد این را داشت که تا حدی مثل ساروج از لایه زیری محافظت کنه و درسته که شکوندنش مثل ساروج سخت نبود ولی به ھر حال یک مانع به حساب می آمد.

ساروج :
این لایه یکی از مھم ترین لایه ھا به شمار میامد و معمولا در پایان کار از آن استفاده میشد و برای مھروموم کردن در دالان یا ساخت اتاقک ھای ساروجی در ابعاد ھای مختلف بکار میرفت و یا دفینه را دردرون اتاقک میگذاشتند و با ساروج پلمپ میکردند یا جلوی در ورودی را با آن پلمپ میکردند البته در بعضی مکانھا بعد از آھک باز یک لایه کلفت که شاید به کلفتی ۲۰ سانت ھم میرسید از خاک استفاده میکردند و بعد ساروج میکردند که این روش در ایران زیاد یافت میشه.

عقرب یا کژدم نشانگر راه حل بوده تا در ادامه کار ، بهترین راه را انتخاب نماییم!
یکی از ویژگی های عقرب، سمی و خطرناک بودن آن است، به همین دلیل در جایی که این علامت باشد، به تله فیزیکی و یا شیمیایی بسیار مهلک برخواهیم خورد که در حفاری باید بسیار مراقب بود. موفقیت در چنین مکانی بسیار دشوار است، ولی می توان با دقت و یک برنامه حساب شده و حرفه ای ، به گنجینه ای عظیم و ارزشمند، دست یافت.این گنجینه معمولا در نزدیکی برکه ها، چاه های آب ، قنوات و یا در انبار شراب یافت می شود.

توجه داشته باشید که در آن محل غار یا تونلی زیرزمینی باید وجود داشته باشد و حکاکی تصویر عقرب در کف زمین آن بر روی صخره یا سنگی می باشد که احتمالا در زیر خاک مدفون شده است. نشان عقرب در گنج یابی با دم یا چنگکهای خود به گنج اشاره می نماید. در قسمتی که به آن اشاره دارد، باید سنگی بزرگ باشد که قسمتی از آن در زیر زمین دفن شده است و در نهایت بعد از حفاری به اتاقی زیرزمینی بر می خوریم که پر از دفینه خواهد بود.
در اینجا متذکر می شوم که باید کوچکترین تغییرات بر روی خود علامت و نیز در طول کار، مورد بررسی و دقت قرار گیرد.و اینکه، معمولا در آسیابهای خاص، غارها، چاه ها، و راهروهای زیرزمینی، با این علامت روبرو می شویم.
نشان عقرب در گنج یابی به تنهایی نشان خطر و گنج است و در مکانهای مختلف معانی دیگری هم دارد و در همه جا نشانگر دفینه نمی باشد.

یکی از مکان های پنهان کردن اموال و سکه ها در گذشته غار ها بودند که از جاههای امن برای این کار به حساب می آمد به طوریکه بسیاری از دفینه های بسیار بزرگ که در ایران کشف شده از داخل غارها بیرون کشیده شد و یا اینکه بسیاری از پادشاهان اموال اصلی خود یا مقبره های اصلی خود را در دل غارها مخفی می کردند.

دفینه گذاری داخل غار ها روش های مختلفی داشت که در این مبحث فقط به دفینه گذاری سقفی اشاره دارم و توضیحاتی را خدمتتون عرض میکنم.

یکی از روش های دفینه گذاری در غار ها روش سقفی می باشد که مخصوص دفینه های کوچک و دم دستی بود و بیشتر تجار و بازرگانان جهت در امان ماندن از دست راهزنان جاهایی را برای خود نشان کرده و سکه و قراچه های خود را در آنجا پنهان می کردند .

در این روش ابتدا جوغنی بزرگ در سقف غار کنده می شد و دفینه که داخل یک کوزه یا قراچه کوچک بود داخا آن جوغن عمیق بارگذاری می شد و سپس  با ساروج و گچ آن را محکم میکردند و در نهایت از ملاتی دقیقا همرنگ  سنگ دیواره های آن غار روی کار را محکم کاری میکردند و پوشش میدادند به طوریکه کاملا همرنگ . آن دیواره می شد.

از مزایای این نوع دفینه گذاری اینه که نور مستقیم خورشید  و آب برف و باران به آن نمیخورد تا به مرور تغییر رنگ دهد تا شناسایی شود.

مالیات در ایران عهد هخامنشی از زمان جهانداری داریوش برزگ بانظم و ترتیب و ممیزی معین و صحیحی وصول میگردیده است. كشورهای تابع این شاهنشاهی بزرگ كه هركدام بمنزله استانی درآنروز بشكار میرفته، فراخور جمعیت و موقعیت و محصول و صادرات و بنیه مالی، مقداری جنس و مبلغی نقد یا شمش‌های زر وسیم میپرداخته‌‌اند، و استانداران (شهربانان یا خشتره‌پاون‌ها) مسئول و موظف بوصول و ایصال آن بوده‌اند درنتیجه این حساب دقیق و منظم مالیاتی درطول بیش از دو سده عمر شاهنشاهی این دودمان پارسی، مقداری زیاد زر و سیم سكه یا شمش ازراه وصول مالیاتها درخزانه‌های شاهنشاهی گرد آمده بودند، و مالیاتهای وصول‌شده بخزانه شاهنشاهی واریز میگردید. دولت بمعنی و مفهوم امروزی وجود نداشت ولی وضع مالیاتها عادلانه و براساس میزان و ممیزی دقیقی بود كه درتمام كشورهای تابعه بوسیله داریوش سهم‌بندی و پایه‌گذاری شده بود.

ازمیران درآمد سالانه اطلاع جزآنچه هرودوت و سایر تاریخ‌نویسهای باستانی داده‌اند دردست نیست، ولی از ذخائر هنگفتی كه از خزانه‌های سارد، دمشق، ممفیس، بابل، شوش، تخت‌جمشید، استهر، پاسارگاد، هگمتانه، مصر و غزه بدست اسكندر مقدونی افتاد میتوان به ثروت بیكران اندوخته  شده درخزانه‌های شاهنشاهی پی‌برد، باآنكه بیش از شكست داریوش سوم، مبالغ زیادی ازآنها بمصرف جنگ رسیده و مقداری نیز او باخود برد و مقدیری هم پنهان گردید و یا تفریط و ازبین رفته بود.

داریوش سوم خود پس‌‌از نبرد «گوگمل» گفته بود «بگذار این ملت ازمند» مقدونی  و یونانی «كه از دیرگاهی تشنه خزائن من هستند، تا گلو در زر فرو رود» و خود اسكندر نیز هنگام سان نیروی جنگی خود و صف‌آرائی دربرابر سپاهیان ایران بمقدونیها گفته بود:

«شما كه در اروپا درآن همه جنگها برنده شده‌اید اكنون نوبت جهانگیریهای شما در آسیا رسیده، اینجا مانند تراكیه و ایلیریه نیست كه دراطراف كوههای آن قوای خودرا بیهوده صرف كنید، این مشرق پرثروت و آباد است كه تركه‌اش ازآن شما خواهد بود».

و چون بصف‌های تراكیها و ایلیریها كه برای تاراجگری با اسكندر بایران آمده بودند رسیده گفت:

ای مردان دلیر بروید و زرهای ایرانیان را از دستشان بربائید و قله‌های سخت و ازیرف پوشیده كوههای خودتان را با این دشتهای پرثروت و دهات آباد پارس معاوضه كنید.
پروفسور آلتهایم در «تاریخ اقتصادی آخرین دوره‌های قدیم» جمع كل مبالغی كه از خزانه شاهنشاهی بدست اسكندر افتاد چهل‌وسه هزار تالان تخمین زده كه برابر با 132/744/388/1 فرانك طلا میشود، درحالیكه وقتی تصمیم به جنگ با ایران گرفت 200 تالان پول بیشتر نداشت. درهر صورت سكه زر و سیم و شمش و اشیاء و اسباب زرین و سیمین و پرده‌های گرانبهای نقاشی، زیورآلات، جواهرها، حامه و پارچه وفرش زیاد بوده است، كه در روایتهای تاریخ‌نویسان قدیم منعكس است و قسمتهائی ازآن بشرح زیر خلاصه میگردد:

خزانه شوش:‍ آریان تنها مقدار نقره این خزانه را پنجاه‌هز ار تالان و دیودور سیسیلی چهل هزار تالان شمش طلا و نقره و نه‌هزار تالان پول مسكوك طلا (داریك) نوشته كه اگر شمش‌های نقره حساب شود درحدود 724 میلیون فرانك بهای آنها بوده است. او مینویسد: «آنگاه كه اسكندر در شهر شوش بكاخ پادشاهی درآمد در خزانه آنجا بیش از چهل هزار تالان سیم و زر غیر مسكوك انباشته دید. اینها را پادشاهان از زمان پیش دست‌نخورده بجای گذاشته بودند، تا اگر روزی ناگهان حادثه‌ای روی دهد ازاین اندوخته، پولی بدست آید. ازاین گذشته زر و مسكوك بارزش نه‌هزار تالان موجود بوده.»

پلوتارك چهل هزار تالان نقره مسكوك و اشیاء گرانبها و پارچه‌های ارغوانی ممتاز بوزن معادل پنجهزار تالان و كنت‌كورث پنجاه‌هزار تالان نوشته. بعضی دیگر از مورخان متأخر ذخایر شوش را تاحدود هفتاد میلیون لیره انگلیسی حدس زده‌اند.

تالان سیم و زر بود كه سی هزار قاطر و سه تا پنجهزار شتر آنها را بار مینمودند. دیودور و كنت‌كورث هم یكصدوبیست هزار تالن (168 میلیون فرانك) نوشته‌اند و مخصوصاً دیودور نوشته است كه اسكندر سه هزار شتر و تعداد زیادی قاطر از شوش و بابل خواست تا اندوخته‌های تخت‌جمشید را بار نمایند. او شرح تاراج این خزانه‌را اینطور داده است:

«درآن زمان شهری در زیر آفتاب به ثروت این شهر نبود. خانه‌های مردم پربود از ثروتی كه درعرض سالهای دراز گرد آورده بودند. سربازان مقدونی وارد خانه‌ها شده اهالی را میكشتند و دارائی‌شان را تاراج میكردند، زر و سیم و پارچه‌های ارغوانی و اشیاء گرانبها را خرد میكردند، زنان را با زینت‌ها میربودند و بعد آنهارا برده‌وار میفروختند. چنین بود اقبال تخت‌جمشید كه بدبختی كنونیش باشكوه گذشته‌اش برابری میكرد.

اسكندر وارد ارگ شاهی شد و خزانه‌ای كه از زمان كوروش فراهم شده وبد بتصرف درآورد مقدار طلا را اگر به‌بهای نقره ارزیابی كنیم، یكصدوبیست هزار تالان بود. دوسه هزار شتر وعده زیادی قاطر از شوش و بابل خواست، تا این ذخائر را حمل كنند، زیرا اعتماد به اهالی پارس نداشت و بعلاوه میخواست این شهر را زیروزبر كند.»

پلوتارك هم نوشته است: «اسكندر همان اندازه سیم و زر درآنجا یافت كه درشوش بدست آورده بود، بیست هزار قاطر و پنجهزار شتر اشیاء خرانه را بار كردند.»

در تخت‌جمشید از درخت تاك زرینی سخن گفته شده كه خوشه‌های آن از گرانبهاترین گوهر ساخته شده بود و تا روی تختخواب شاه گسترده بود. واین شاید همان درخت مو معروفی است كه پی‌تیوس اهل لیدی به پادشاه پیشكش كرده بود.       

خزانه پاسارگاد: كنت‌كورث ششهزار تالان و پلوتارك باندازه خزانه شوش گفته است.

خزانه دمشق: مقدار پول و ذخائر و غنائمی كه اسكندر مقدونی ازاین خزانه برد كنت‌كورث حدود دوهزار تالان سكه نقره و پانصد تالان اسباب نقره و تعداد زیادی گردونه‌ها و جامه‌های فاخر نوشته‌است. پلوتارك میگوید: «مقدونی‌ها كه برای نخستین بار مزه زر و سیم و زنان و تجملات خاور زمین را چشیدند. ازاین پس باشوق و گرمی بهر راهی میرفتند تا اثری از ثروت‌های پارس بدست بیاورند.» آریان هم هوشته: «چون اسكندر شنید خزانه داریوش كه بوسیله سوفینیس حمل میشد و باعث غرور و شكوه بود، بتصرف او درآمده، این غنائم را به پارمن‌ین سپرد.»

خزانه آربل: آربل انبار ثروت و ذخائر سپاهیان بود و درنتیجه غنیمت زیادی ازاین محل بدست مقدونی‌ها افتاد، ازجمله چهار هزار تالان پول نقد و مقدار زیادی جامه‌های فاخر و اشیاء گرانبها بود.

خزانه بابل: نقدینه تنهای این خزانه را، سیزده میلیون‌ونیم فرانك طلا تخمین زده، و نوشته‌اند كه اسكندر بهرسوارمقدونی ششصد و بهریك از سواران متحدین یونانیش پانصد و بهریك از سپاهیان پیاده نظام دویست درهم داد و بسپاهیان غیریونانی و مقدونی حقوق دوماهه‌شان را پرداخت كرد. سپاه اسكندر را دراین زمان پنجاه هزار سرباز نوشته‌اند.

خزانه سارد: اسكندر پس از گشودن سارد آنچه‌را كه درخزانه آنجا بوده از فرماندار و فرمانده آنجا میثرنیس تحویل گرفت لیكن از مبلغ آن اطلاع صحیحی دردست نیست ولی معلوم است كه مبلغ قابل اهمیتی درآنجا همانند آنچه در  سایر خزائن بیان شد، نبوده و سبب آن نیز شاید آن باشد كه برای فراهم آوردن سپاه و تداركات نظامی پولهای خزانه سارد مورد استفاده قرار گرفته بود درهمین هنگام آوردن اسكندر درازاء دریافت پنجاه تالان طلا از شهری بنام اسفند امتیازاتی میدهد، واین خود میرساند كه خزانه سارد كفاف نیاز آنروز اسكندر را كه راهی دراز درپیش و اندیشه‌ای بزرگ درسر داشته نمیداده.

خزانه مصر: پولهای نقد خزانه مصر را كمت‌كورث ششصد تالان نوشته. مازاسیس فرماندار ایرانی آنجا، چو از روحیه مصریها آگاه بوده، خود خزانه و اسباب گرانبهای ایران را در مصر تسلیم اسكندر نمود.

خزانه غزه: پلوتارك نوشته است كه قسمت اعظم غنائم این شهر را اسكندر برای مادرش المپیاس و كلئوپاتر و سایر دوستان و یارانش فرستاد، تنها برا لئونیداس مربی خود پانصد تالان كندر و صد تالان مرَّمكی فرستاد.

خزانه سیار همراه داریوش سوم: شاهان هخامنشی را رسم بود كه در سپاه‌كشیها و جنگها خزانه سیاری همراه داشتند كه از نقود و ظروف و اسباب و اشیاء گرانبها سرشار بود. داریوش سوم هم‌چنین خزانه معتبری همراه داشت كه قسمتی ازآن درنبرد ایسوس و بقیه در پیكارهای بعدی و پس از مرگش بدست اسكندر افتاد. كنت‌كورث ضمن توصیف شكوه و تشریفات اردوی عظیم داریوش سوم مینویسد كه: «گنج شاه را ششصد قاطر و سیصد شتر میبردند و دسته‌ای از كمانداران نگاهبانان آن بودند ……»

در نبرد ایسوس نوشته‌اند كه پس‌از شكست و عقب‌نشینی داریوش، سراپرده و بارگاهش بدست مقدونی‌ها افتاد، آنها دست از تعقیب شهریار نگون‌بخت برداشته و متوجه تاراج غنائم شدند و مقدار زیادی زر و سیم و جامه‌های فاخر گوناگون و اسباب تجملی و ظرفهای گرانبهای داریوش را بین خود تقسیم كردند. اشیاء خزانه باندازه‌ای زیاد بود كه آنها را خوب و بد و سبك  و سنگین كرده، گرانبهایش را برمیداشتند و كم‌بها را بدور می‌افكندند. همه چیز تاراج شد، جز اسباب سراپرده و چادر و بارگاه داریوش كه معمولاً ازآنِ سردار پیروز بود و باید درآن جای گزیند.

تاریخ‌نویسان یونانی نوشته‌اند: «چون شب دررسید، مقدونیها دست از دنبال كردن دشمن برداشته در اندیشه تاراج سپاهیان ایران بویژه چادر و بارگاه داریوش افتادند زیرا میدانستند كه چیزهای گرانقدر درآن‌جا زیاد است. درنتیجه تاراج، سیم و زر زیاد و جامه‌های فاخر گوناگون از خزانه شاه بیرون كشیدند و از چادرهای نزدیكان شاه، اسباب و اثاثیه زیاد با خود بدینجا آورده بودند. غنائم بقدری زیاد و سنگین بود، كه مقدونی‌ها نمیتوانستند آنرا باركنند بنابراین اشیاء را خوب و بد كرده گرانبهایش را برداشته و بقیه‌را دور میریختند. هنگامی كه مقدنی‌ها به چادرهای حرمسرا وارد شدند، صدای شیون و زاری زنها را حدی نبود، اكثر آنها از چادر بیرون دویده بنای زاری و گریه‌گذاردند. مقدونیها جامه‌های آنها را از برشان كنده، زینت‌هایشان را ربودند چنانكه برای این بانوان جامه‌ای جز پیاهن نماند.» دیودور مینویسد كه:

«زنان با دست لرزان زر و زیورهای خود را كنده با موهای ژولیده میدویدند …..»

گزنفن درباره اشیائ گرانبهائی كه شاهان هخامنشی همراه میبردند، مینویسد:

«رسم آسیائی‌های امروز هم همین است كه چون به‌جنگ میروند آنچه برای آنها عزیز و گرانبها است باخود بمیدان جنگ میبرند و میگویند چنین میكنند تا بهتر بجنگند.

درباره مقدار غنائمی كه از ری تا حوالی دامغان یعنی جائی كه داریوش سوم بدست دو سردار خود «بسوس و نبرزن» كشته شد و بدست اسكندر افتاد. دیودور سیسیلی گوید: «اسكندر هنگام تعقیب داریوش تمام خزانه‌های اورا تصرف كرد و خزانه‌داران هشت هزار تالان باو تحویل دادند غیراز مبلغ هنگفتی اشیاء مانند جامهای زرین و اسباب بهادار. بهای اشیاء را به سیزده تالان تخمین زده‌اند. پلوتارك مینویسد كه: «چون اسكندر با نهایت شتاب سپاهیان داریوش و بسوس را دنبال كرد، سپاهیان اشیاء زیادی از  سیم و زر را درراه رها كرده فرار مینمودند و اسكندر ازمیان خرمن سیم و زر و ارابه‌های زیادی كه پر ازغنائم و زنان و كودكان بود و با ارابه‌ران حركت میكردند، میگذشته است.»

همانطور که میدانیم در گذشته در ایران بانکی وجود نداشته است  و پادشاهان ایران و بسیاری از کشورهای دیگر مسکوکات ، طلا و نقره و سایر اموال و جواهرات خود را به شکل دفن کردن در زمین و دل کوهها پنهان می کردند.

این پادشاهان یا به شکل نوشتن نسخه گنج مکان اصلی دفینه خود را یادداشت می کردند یا از طریق آثار سنگی مختلف بر روی زمین در ساخت و طراحی این نشانه های سنگی چنان دقتی میکردند طوریکه این آثار سالهای متمادی کاملا کاملا سالم مانده است و هنوز هم می تواند به عنوان نشانه دفینه استفاده شود.

حال ببینیم که یک آثار سنگی بیانگر چه مطلبی بوده فقط مسیر دفینه را مشخص میکرد یا به امور دیگری نیز می پرداخت.یک آثار سنگی به طور متوسط بیانگر تقریبا پنج مورد در مورد یک دفینه می باشد :

۱- آدرس دقیق

۲- نوع جنس

۳- دوره تاریخی

۴-طلسم احتمالی

۵- تله احتمالی

در همه موارد بالا که یک سنگ آثار به آن اشاره دارد کاملا به شکل رمز بوده و برای  بیننده چیزی مشخص نیست جز یک استادی که به همه رموز دوره های مختلف تاریخی آشنایی کامل داشته باشد.