اسرار کاوش

کتیبه تنگی ور در 45 کیلومتری شمال غربی کامیاران در استان کردستان و در 500 متری روستای تنگی ور و در تنگه کوههای زینانه در بلندترین نقطه صخره کوه بقایای کتیبه و نقش برجسته ای به چشم می خورد که به خط میخی آشوری است و در یک طاق نما به ارتفاع 120 و پهنای 770 و عمق 35 سانتی متری حجاری و نقش شده است و احتمالا تصویر سارگن دوم پادشاه آشوری است. تاریخ کتیبه احتمالا مربوط به هزاره دوم یا اوایل هزاره سوم قبل از میلاد مسیح است.

این کتیبه از آثار سنگی مهم چهار محال و بختیاری می باشد . زمانی که شاه عباس دوم صفوی از این مسیر عبور می کرده دستور داده اشعاری رو که در مدح خودش سروده شده بود روی سنگ حکاکی کنند. این کتیبه خیلی مورد توجه علاقه مندان به آثار تاریخی می باشد .

آدرس :چهارمحال و بختیاری – شهر کرد دامنه شمالی گردنه رخ در نزدیکی فرخ شهر

که قدمت آن به دوره ساسانیان برمیگردد گویا این قصر را پسر اسفندیار ساخته و به کیومرث شهرت یافته است چون معماری هایی که در این بنا بکاررفته مشابه کارهایی است که از سلاطین یا بزرگان ساسانی در مناطق دیگر باقی مانده از جمله:کاخ بهران در شمال شهر داراب و کاخ ساسانیان در منطقه سروستان همچنین از کاخ های مهم ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه از ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎن و ﻣﻌﻤﺎری آن ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﻤﺎری ﻃﺎق دﯾﺴﯽ و دوره ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ اﺳﺖ . ﮐﻪ در آن از ﻣﺼﺎﻟﺤﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻞ و ﮔﭻ و ﺳﻨﮓ ﻻﺷﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد و در اﯾﻦ ﮐﺎخ ﺗﺰﺋﯿﻨﺎت ﺳﺎده ای ﺑﮑﺎر ﺑﺮده اﻧﺪ . ﮐﻪ هنر اواﯾﻞ دوره ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪ آن در ﻣﻨﺎﻃﻖ دﯾﮕﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﯿﺮوزآﺑﺎد ، ﺳﺮوﺳﺘﺎن و ﺑﻮشهر ﻣﯽ ﺗﻮان ﯾﺎﻓﺖ .

غار شیربند یکی از زیباترین غارهای ایران است که در 12 کیلومتری شمال شرقی شهر دامغان در روستای جزن قرار دارد. دهانه آن در کمرکش کوهی صخره‌ای که از بستر رودخانه 50 متر ارتفاع دارد، قرار گرفته است. دهانه ورودی غار حدود 1 متر ارتفاع دارد و باید چهار دست و پا وارد غار شد. این غار حدود 800 متر طول دارد و داخل آن قندیل و ستون‌های زیبای آهکی به رنگ و اندازه‌های مختلف دیده می‌شود. در دیواره‌های غار در اثر رسوب کربنات کلسیم محلول در آب، اشکال سفید و بسیار زیبایی همانند گچبری‌های کاخ‌ها و منازل به صورت گُلِ کلمی و اجتماع بلورهای سوزنی شکل مناظر جالب توجه و زیبایی را به وجود آورده است. هوای داخل غار خنک، مرطوب و بسیار ساکن است به طوری که در قسمت‌های تحتانی غار کمبود اکسیژن وجود دارد. این غار در نتیجه انحلال و فرسایش سنگ‌های آهکی به وجود آمده و زمین‌شناسان قدمت سنگ‌ها و ستون‌های آن را به 150 تا 190 میلیون سال قبل نسبت می‌دهند.

غار زیبا و شگفت‌انگیز شیربند مورد توجه بسیاری از غارنوردان می‌باشد.

غار طلسم در شرق دهستان سراب ایوان در ارتفاعات درون دریژ و در بالای کوه مانشت، در استان ایلام قرار دارد

غار طلسم توسط هیات کوهنوردی استان ایلام و با همکاری امور سیاحتی فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 1369 شناسایی شد.

با توجه به شرایط خاص منطقه، کوهستانی بودن و وجود لاشه‌های متعدد حیوانات در داخل غار این محل زیستگاه مناسبی برای حیوانات درنده است. درازای این غار از ورودی تا انتهای آن 300 متر است که 100 متر اول آن به صورت فضای باز است.

در سقف غار استالاگتیت یا چکنده نیز وجود دارد. در عمق 100 متری غار یک سه راهی وجود دارد که یکی از دهلیزهای آن 20 متر عمق دارد و دهلیز آن نیز از فاصله 10 متری تنک تر شده و صعب العبور می‌شود.

پس از گذشتن از راه صعب العبور مذکور تا عمق 200 متری، غار به صورت نیم دایره امتداد دارد. از 260 متری به بعد عمق داخل مجرا باریک می‌شود.

سنگ‌های این غار، آهکی‌اند و قسمتی از کف آن خاکی و دیگر قسمت‌ها، سنگی‌اند. غار طلسم در فصل‌های گرم سال محلی برای گردش کوه‌پیمایان و علاقه‌مندان است.

این غار آن قدر صعب العبور، خطرناک و ناامن است که کمتر گردشگری تصمیم می‌گیرد به آن سفر کند. مگر آنکه قصد داشته باشد درندگان وحشی کوهستان را از نزدیک ملاقات کند!

در چهل کيلومتري جادة مورچه خورت به نظنز، در اطراف آبسنجد یکی ازعجایب دیدنی طرقرود است. اين چاه به چاه اجنه نيز معروف است در ميان دشتی خشك و وسيع واقع شده است و از جاذبه های طبیعی دهستان طرقرود به شمار می آید.به گمان مردمان گذشته فوران هوا در داخل غار كه در برخی مواقع با صداهای دهشتناك همراه است نتيجه بازدم يك ديو عظيم مي‌باشد.اين چاه به چاه ديو هم معروف است. اين چاه، با قطري در حدود 35 متر و عمق 80 متر، در اثر عوامل فرسايشي غارهاي زيرزميني کوه مزبور، که به صورت مدّور فروکش کرده، ايجاد شده است. بازديد از اين غار (چاه) که در نوع خود کم‌نظير است، به علت وجود شيب زياد و ريزش ديواره‌هاي آن، فوق‌العاده خطرناک مي‌باشد و وسايل فني و ايمني کامل را مي‌طلبد. اين غار نيز از فوران مواد و گدازههای آتشفشانی و فروكش آن تشكيل شده به طوری كه در بعضی از قسمتهای ديواره آن با وجود گذشت ميلونها سال حالت صيقلی كه در نتيجه خروج مواد آتشفشانی است هم چنان به چشم مي‌خورد.

غار چاه دیو در فاصله ده کیلومتری از شهرستان دامغان و در شمال مزرعه فرح زاد روستای طاق واقع شده است. فاصله این غار از این مزرعه حدود یک کیلومتر و از روستای طاق دو کیلومتر می باشد. ویژگی منحصر به فرد این غار آن است که بر خلاف تمامی غارهای ایران در دل دشت و در درون چاهی به عمق هفت متر قرار گرفته است. بطوری که دهانه ورودی آن در درون چاه از نگاه رهگذران پنهان مانده است.
پیشینه تاریخی این غار به زمانی کهن می رسد بطوری که در سفرنامه اسکندر مقدونی از تونلی به نام «تا گِه آ» نام برده شده است که در شمال روستایی به همین نام (روستای طاق) قرار گرفته است. احتمال می رود که منظور از تونل «تا گه آ» غار چاه دیو کنونی باشد که در نزدیکی روستای (تا گه آ) یا طاق کنونی قرار گرفته است.
وجه تسمیه این غار به دلیل اعتقاد مردم بومی منطقه به وجود دیوی به نام (زینَل یا زینَب) می باشد که این چاه و غار آن به وسیله وی کنده شده است. هرچند که در مورد چگونگی پیدایش این غار افسانه ها و عقاید مختلفی مطرح است ولی آنچه که به واقعیت امر نزدیکتر است این می باشد که این غار در دامن دشت و در مسیر رودخانه قرار گرفته است و جریان های سیل در طول زمان احتمالاً راهی به درون این غار باز کرده اند و چاه کنونی آن را به وجود آورده اند.
به زعم برخی از قدما و اهالی بومی محل، این غار در دل زمین قلعه های تاریخی دو روستای طاق و جزن را به یکدیگر ارتباط می داده است و محلی جهت فرار سربازان هنگام جنگ و درگیری بوده است.
این غار زیرزمینی در دامن دشت «دامنکوه» دامغان و در درون چاهی به عمق هفت مترو دهانه 4/3 متر قرار گرفته است. شکل این چاه شبیه خمره بوده و در انتها باریک می شود. بطوری که در انتهای این چاه خمره مانند، چاه باریک کوچکی به ارتفاع 2/2 متر و دهانه 15/1 متر وجود دارد که از چاه اولی جدا می باشد. ورودی این غار در انتهای این چاه و در بخش جنوبی آن قرار گرفته است و دارای دهانه ای به عرض 85/0در5/1 متر می باشد. در طی مسیر چاههای عمیقی وجود دارد که انتهای آنها مشخص نیست و صدای آب از برخی از آنها به گوش می رسد. دهانه برخی از آنها با قندیل های سست آهکی پوشیده شده است و بسیار خطرناک می باشند. این غار در مسیر رودخانه واقع شده است و در معرض سیلاب می باشد. متاسفانه امروزه به علت عدم حفاظت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این غار باشکوه زیرزمینی در معرض انهدام قرار گرفته است بطوری که حفاری های غیر مجاز در بالای غار و همچنین ورود شن و خاک فراوان به داخل غار باعث شده دو دهانه از سه دهانه غاربسته شود.

روستای صلوات ‏آباد از توابع بخش مرکزی شهرستان بیجار در استان کردستان، با مختصات جغرافیایی 47 درجه و 32 دقیقه طول شرقی و 36 درجه و 16 دقیقه عرض شمالی، در 19 کیلومتری شمال غربی شهر بیجار واقع شده است. جاذبه‏ های تاریخی این روستا نیز جالب توجه است. از آن جمله، قلعة قدیمی صلوات‏آباد، با برج و باروی مستحکم خشتی و گلی با اروسی‏های داخل قلعه، خانة قدیمی با گچ‏بری‏ها، تزیینات داخلی و اروسی‏های بسیار زیبا همراه با نوع ترکیب فضاها، پستو، سه دری‏ها و پنج دری‏ها، از قابلیت‏های تاریخی روستاست. قلعه صلوات آباد همچنان استوار و پا بر جاست از آثار تاریخی بیجار گروس که مربوط به دوران صفویه است می‌توان به قلعه تاریخی و باستانی صلوات آباد اشاره کرد که به دور روستای صلوات آباد کشیده شده است. پایه‌های دیوار این قلعه مستحکم از سنگ و مابقی قسمت‌ها از خشت و گل ساخته شده است و هنر و ارزش این اثر تاریخی دوران صفویه بیجار گروس را در معرض دید گردشگران به نمایش گذاشته است. قلعه صلوات آباد دارای 9 برج و بارو و یک ورودی که در سمت غربی قلعه قرار دارد، است و هم اکنون نیز بیشتر قسمت‌های آن همچنان استوار و پا برجا هستند.

قلعه امير بهمن خان صمصام در 23 كيلومتري شهر دزفول و درنزدیکی روستاي علي شلگهي قرار دارد . در گذشته متعلق به شخصي به نام امير بهمن خان صمصام بوده است. اطراف اين قلعه در گذشته باغي بوده و نيز در پشت قلعه باند فرود هواپيماي شخصي صمصام خان بوده است. بناي آن در دو طبقه ، آجري و برگرفته از نقوش معماري ايراني و به خصوص آجركاري دزفول است. به كارگيري زيباي فريز، نيم ستون ها (كرتله) ، طاق هاي رومي و سه بخشي جلوه اي ويژه به اين قلعه داده است. در حال حاضر اطراف این قلعه ی زیبا را مزارع کشاورزی احاطه کرده است.
این اثر به دلیل ارزش های معماری و هویت تاریخی خود به شماره 29169 در ردیف آثار ملی به ثبت رسیده است.

در زمان اشغال جزیره توسط روس ها بنایی قلعه مانند و بعنوان مقر نظامی توسط آنها ساخته شد، پس از خروج روس ها از کشور، در زمان رضا خان این قلعه تعمیر شد و بعنوان پاسگاه مورد استفاده قرار گرفت، اما اکنون این بنا بطور کامل مخروبه و متروکه شده است.

خانه وزیر مختار روس هم که یادگاری از روزهای اشغال است امروز سرنوشتی مشابه قلعه روس ها دارد. کلیسای چوبی نیز در جزیره وجود داشته که از آن هم امروز چیزی باقی نمانده است.پوشش گیاهی جالبی در سرتاسر جزیره به چشم می خورد، درختان انار ترش و بوته های تمشک از گیاهان بومی جزیره هستند.